Dzisiaj jest 27 stycznia, imieniny obchodzą: Angela, Jan, Przybysław
 
   
   
   
   
 Symbolika
   
   
 
 


 

Kult relikwii. Symbolika relikwii
 
 

Powszechnym uczuciem w Å›redniowieczu byÅ‚a obawa przed Å›mierciÄ…, a wÅ‚aÅ›ciwie przed zÅ‚Ä… Å›mierciÄ…, czyli takÄ…, która zaskakuje osobÄ™ nieprzygotowanÄ…, grzesznÄ…, przed tych grzechów odpokutowniem i odpuszczeniem. W wyniku takiej Å›mierci dusza narażona byÅ‚aby na wieczne potÄ™pienie w piekle. 
Tu pojawia siÄ™ teologiczne koncepcja czyśćca. WczeÅ›niej znana ludowej pobożnoÅ›ci, powstaÅ‚a jednak dopiero w XII i XIII wieku. To byÅ‚o miejsce poÅ›rednie, które wypeÅ‚niÅ‚o przestrzeÅ„ miÄ™dzy niebem a piekÅ‚em. Takie poÅ›rednie miejsce, w którym zmarli cierpieli nie tracÄ…c nadziei na zbawienie, pasowaÅ‚o dobrze do wiary w rolÄ™ Å›wiÄ™tych podczas SÄ…du Ostatecznego. Mieli oni poÅ›redniczyć miÄ™dzy Bogiem a ludźmi, bÄ™dÄ…c orÄ™downikami dusz, tymczasowo ukaranych, lecz nie potÄ™pionych. ÅšwiÄ™ci byli takimi poÅ›rednikami także w innych przypadkach i mogli interweniować u Boga, proszÄ…c o Å‚askÄ™ dla każdego, kto ich wzywaÅ‚. ÅšwiÄ™ci mogli na proÅ›bÄ™ wiernych czynić cuda, np. cudowne ozdrowienia. Wiara w cuda byÅ‚a czymÅ› powszechnym. Przejawy kultu Å›wiÄ™tych, takie jak pielgrzymki do miejsc ich kultu, poczÄ…tkowo spontaniczne, z czasem byÅ‚y „przejmowane” przez KoÅ›cióÅ‚, gdyż niekontrolowane mogÅ‚y podkopywać jego autorytet jako poÅ›rednika Bożego zbawienia. KoÅ›cióÅ‚ przejmowaÅ‚ miejsce kultu i odtÄ…d mógÅ‚ nim sterować. 
W okresie romańskim nastąpił w całej Europie wielki ruch budowlany. Bardzo wzrosło zapotrzebowanie na relikwie świętych, umieszczane w każdej nowo wybudowanej świątyni i w każdym nowym ołtarzu.
W X wieku zrezygnowano z obowiÄ…zujÄ…cej dotÄ…d zasady „caÅ‚ego nienaruszonego ciaÅ‚a”, zgodnie z którÄ… nie można byÅ‚o przeznaczać na relikwie innych części ciaÅ‚a, niż odrastajÄ…ce, tj. wÅ‚osy i paznokcie. 
Przypomnieć należy to, co o Å›redniowiecznym symbolu napisaÅ‚ Michel Pastoreau w „Åšredniowiecznej grze symboli” - ludzie Å›redniowiecza pojmowali symbol jako tożsamy z przedmiotem symbolizowanym, część mogÅ‚a reprezentować caÅ‚ość, a nawet byÅ‚a tÄ… caÅ‚oÅ›ciÄ… - w pewnym sensie. Fragment kostki palca reprezentowaÅ‚ caÅ‚ego Å›wiÄ™tego. 
Zapotrzebowanie na relikwie byÅ‚o tak wielkie, że dochodziÅ‚o do wynaturzonych wydarzeÅ„, gdy krótko po Å›mierci osoby, do której panowaÅ‚o przekonanie, że zostanie uznana Å›wiÄ™tym, obcinano wÅ‚osy i paznokcie, a nawet wystajÄ…ce części ciaÅ‚a, np. palce. Relikwie byÅ‚y rabowane i faÅ‚szowane. Cena relikwii byÅ‚a ogromna. Zamożnych ludzi i wÅ‚adców stać byÅ‚o jednak na relikwiarze umieszczane w prywatnych kaplicach. NarastaÅ‚o również zjawisko (potÄ™piane jednak przez KoÅ›cióÅ‚) traktowania relikwii jak przedmiotów magicznych - talizmanów.
PieczÄ™ nad dostarczaniem relikwii trzymaÅ‚y przede wszystkim klasztory, budowane czÄ™sto w miejscu spoczynku Å›wiÄ™tego. Tu można nawiÄ…zać do komandorii templariuszy, później komturii joannitów w OleÅ›nicy MaÅ‚ej, która peÅ‚niÅ‚a rolÄ™ skÅ‚adu relikwii, a także oÅ›rodka pielgrzymkowego (o wzroÅ›cie znaczenia jako oÅ›rodka pielgrzymkowego w latach osiemdziesiÄ…tych XIV wieku pisze Maria Sternawska w „MiÄ™dzy JerozolimÄ… a Łukowem”). SkÅ‚ad relikwii byÅ‚ prawdziwym skarbcem. Handel relikwiami mógÅ‚ przynosić ogromne dochody, znaczÄ…ce w strukturze dochodów zakonników. Okres Brodatego i Å›wÄ™tej Jadwigi (oraz okoliczne czasy) byÅ‚ na ÅšlÄ…sku czasem budowania. Mógl to być dodatkowy powód sprowadzenia tu zakonu majÄ…cego lepszy dostÄ™p do relikwii z najÅ›wiÄ™tszych miejsc w Outremer.

Maciej Sałański

------------------------

Bibliografia:

  1. Michel Pastoreau, Åšredniowieczna gra symboli, Oficyna Naukowa, Warszawa 2006;

  2. Rolf Toman, WstÄ™p, w: Sztuka romaÅ„ska. Architektura. Rzeźba. Malarstwo, Wydawnictwo Könemann, 2004;

   
 
polichromie.eu - odkrywanie średniowiecznych polichromii
kontakt
 
 
19481